Đồng phục phòng mổ không phải một loại trang phục duy nhất. Hệ trang phục có thể gồm bộ scrub mặc trong khu phẫu thuật, mũ, khẩu trang, giày hoặc bao giày và áo choàng phẫu thuật vô khuẩn mặc bên ngoài. Mỗi thành phần có chức năng, mức bảo vệ và yêu cầu kiểm soát khác nhau.
Sai lầm thường gặp khi đặt may là mặc định bộ áo cổ V và quần cùng màu đã được gọi là “đồng phục vô trùng”. Trên thực tế, bộ scrub thông thường chủ yếu phục vụ công việc và nhận diện; không tự trở thành phương tiện phòng hộ cá nhân hoặc trang phục vô khuẩn nếu chưa có vật liệu, quy trình xử lý và hồ sơ thử nghiệm phù hợp.
7 yêu cầu quan trọng đối với đồng phục phòng mổ
- Phân loại đúng bộ scrub, áo choàng phẫu thuật và phương tiện phòng hộ.
- Chọn mức rào cản theo nguy cơ tiếp xúc với máu và dịch cơ thể.
- Kiểm soát vật liệu, đường may và những vùng bảo vệ trọng yếu.
- Đánh giá độ bền, mức phát sinh xơ sợi và khả năng chịu xử lý.
- Thiết kế hỗ trợ vận động, điều hòa thân nhiệt và thao tác chuyên môn.
- Xây dựng quy trình thu gom, giặt, khử khuẩn hoặc tiệt khuẩn phù hợp.
- Yêu cầu hồ sơ thử nghiệm, truy xuất và hướng dẫn sử dụng rõ ràng.
Không có một loại vải hoặc một mẫu thiết kế duy nhất phù hợp cho mọi vị trí trong phòng mổ. Cơ sở y tế cần xác định người mặc, khu vực sử dụng, loại thủ thuật, thời gian làm việc và mức nguy cơ trước khi chọn cấu hình.
Phân biệt bộ scrub và áo choàng phẫu thuật vô khuẩn
| Loại trang phục | Cách sử dụng | Điểm cần kiểm soát |
|---|---|---|
| Bộ scrub | Mặc trong khu vực phẫu thuật hoặc khu chuyên môn theo quy định nội bộ | Độ sạch, độ bền giặt, khả năng vận động, phát sinh xơ sợi và quy trình cấp phát |
| Áo choàng phẫu thuật | Mặc ngoài bộ scrub bởi thành viên tham gia trường vô khuẩn | Mức rào cản, vùng bảo vệ trọng yếu, đường may, tình trạng vô khuẩn và hồ sơ thử nghiệm |
| Áo choàng cách ly | Sử dụng theo nguy cơ phơi nhiễm và quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn | Phạm vi che phủ và yêu cầu rào cản khác áo choàng phẫu thuật |
| Clean air suit | Dùng trong hệ thống kiểm soát phát tán hạt và vi sinh vật ở một số môi trường chuyên biệt | Không được đánh đồng với bộ scrub thông thường |
Theo tài liệu của WHO, áo choàng phẫu thuật vô khuẩn được mặc bên ngoài bộ scrub nhằm hỗ trợ duy trì trường vô khuẩn. Trong khi đó, CDC lưu ý quần áo làm việc thông thường như scrub, quần và áo đồng phục không mặc nhiên được coi là PPE.
Điều này có ý nghĩa trực tiếp khi lập hồ sơ mua sắm. Cơ sở y tế có thể đặt may bộ scrub theo nhận diện riêng, nhưng nếu sản phẩm được mô tả là “áo choàng phẫu thuật”, “chống thấm máu”, “kháng virus” hoặc “đạt cấp độ bảo vệ”, nhà cung cấp phải có tài liệu kỹ thuật tương ứng với tuyên bố đó.
Yêu cầu 1: Xác định đúng mục đích sử dụng và mức nguy cơ
Trước khi chọn vải, bệnh viện hoặc phòng khám cần trả lời bộ trang phục được dùng cho ai và trong hoạt động nào. Bác sĩ phẫu thuật, điều dưỡng dụng cụ, điều dưỡng vòng ngoài, kỹ thuật viên gây mê và nhân viên vệ sinh có mức tiếp xúc khác nhau.
Các yếu tố nên được đánh giá gồm thời gian thủ thuật, lượng dịch dự kiến, vị trí người mặc so với trường mổ, khả năng bắn tóe và những nguy cơ chuyên biệt. Từ đó, cơ sở y tế mới xác định bộ scrub nào dùng chung, vị trí nào cần áo choàng vô khuẩn và khi nào cần bổ sung phương tiện bảo vệ mắt, mặt hoặc hô hấp.
Thông tư 16/2018/TT-BYT về kiểm soát nhiễm khuẩn đặt ra khung trách nhiệm kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Tuy nhiên, đây không phải bảng tiêu chuẩn kỹ thuật quy định một loại vải duy nhất cho mọi bộ đồng phục phòng mổ.
Yêu cầu 2: Chọn khả năng rào cản theo hoạt động thực tế
Khả năng rào cản đặc biệt quan trọng với áo choàng phẫu thuật. Mức bảo vệ không nên được lựa chọn chỉ dựa trên cảm giác “vải dày” hoặc “bề mặt chống nước”. Một vật liệu có thể cản nước ở điều kiện thông thường nhưng chưa chắc chống được sự thâm nhập dưới áp lực hoặc qua đường may.
ANSI/AAMI PB70 sử dụng bốn cấp độ rào cản chất lỏng, từ cấp 1 đến cấp 4. Cấp độ cao hơn thể hiện yêu cầu thử nghiệm cao hơn, nhưng không có nghĩa mọi ca mổ đều phải chọn cấp cao nhất. Sản phẩm cần được chọn theo đánh giá nguy cơ, tránh vừa thiếu bảo vệ vừa gây bí nóng và lãng phí.
Các phép thử như ISO 16603 đánh giá khả năng chống thấm máu tổng hợp của vật liệu, còn ISO 16604 sử dụng tác nhân mô phỏng để đánh giá khả năng chống sự xâm nhập của mầm bệnh lây truyền qua đường máu. Việc đạt một phép thử vật liệu không tự động chứng minh toàn bộ chiếc áo đã đáp ứng mọi yêu cầu sử dụng.
Thông tin về vùng bảo vệ và phân loại rào cản của áo choàng có thể tham khảo tại hướng dẫn tiêu chuẩn trang phục bảo vệ của CDC/NIOSH.
Yêu cầu 3: Kiểm soát vùng trọng yếu, đường may và cấu trúc áo
Đối với áo choàng phẫu thuật, phần thân trước và đoạn tay tiếp xúc gần trường mổ thường là những vùng cần kiểm soát rào cản chặt chẽ. Chất lượng tổng thể không chỉ phụ thuộc vào tấm vải mà còn nằm ở đường may, vị trí ghép vật liệu, bo tay và cách đóng áo.
Một mẫu dùng vật liệu tốt nhưng đường may tạo lỗ, vùng gia cường đặt sai vị trí hoặc kích thước không che phủ đủ vẫn có thể không đạt hiệu quả mong muốn. Khi đánh giá hồ sơ, nên xác định kết quả thử nghiệm áp dụng cho vật liệu rời hay cho cấu hình sản phẩm hoàn chỉnh.
Với bộ scrub, yêu cầu thiết kế khác hơn. Áo thường sử dụng cổ V hoặc cổ tròn gọn, quần có cạp chắc chắn, không tạo chi tiết dễ vướng. Túi cần đủ dùng nhưng không nên bố trí tùy tiện ở vị trí dễ chạm vào bề mặt hoặc giữ lại vật dụng không cần thiết.
Yêu cầu 4: Đánh giá vật liệu, độ bền và mức phát sinh xơ sợi
Vật liệu cho bộ scrub cần cân bằng giữa độ thoáng, khả năng thấm hút, độ bền màu, độ ổn định kích thước và tần suất giặt. Vải quá dày có thể gây tích nhiệt; vải quá mỏng hoặc nhanh bai làm giảm độ kín đáo và tuổi thọ sử dụng.
Trong môi trường kiểm soát cao, hiện tượng phát sinh xơ sợi và hạt từ bề mặt vải cũng cần được quan tâm. Tuy nhiên, không nên quảng cáo một loại vải là “không phát sinh bụi” hoặc “kháng khuẩn tuyệt đối” nếu chưa có phương pháp thử và kết quả cụ thể.
Với áo choàng phẫu thuật tái sử dụng, cần xem xét khả năng duy trì đặc tính sau nhiều chu kỳ xử lý. Độ bền kéo, độ bền bục, khả năng chống thấm và mức phát sinh xơ sợi có thể thay đổi theo số lần giặt hoặc tiệt khuẩn.
Cơ sở y tế có thể tham khảo thêm cách lựa chọn chất liệu đồng phục y tế co giãn cho bộ scrub, nhưng cần nhớ rằng sự co giãn và thoải mái không thay thế cho hồ sơ rào cản của áo choàng phẫu thuật.
Yêu cầu 5: Thiết kế phải hỗ trợ thao tác trong ca làm việc
Nhân sự phòng mổ phải đứng lâu, giơ tay, cúi, xoay người và di chuyển liên tục. Vì vậy, mẫu thử cần được kiểm tra qua các tư thế thực tế thay vì chỉ duyệt khi người mặc đứng thẳng.
- Vai và tay áo không bị kéo căng khi giơ tay.
- Áo có chiều dài phù hợp, không bị cuộn hoặc hở khi cúi.
- Quần không bó ở đùi, gối và đáy khi ngồi hoặc bước nhanh.
- Cạp quần giữ chắc nhưng không gây chèn ép trong ca kéo dài.
- Đường may phẳng, hạn chế cọ xát lên da.
- Phom có đủ lựa chọn cho nhiều vóc dáng và giới tính.
Màu xanh lá, xanh dương và các màu lạnh thường được sử dụng trong khu phẫu thuật, nhưng màu sắc không phải bằng chứng về khả năng vô khuẩn hoặc mức độ bảo vệ. Cơ sở y tế có thể sử dụng màu để phân khu, phân biệt vị trí hoặc quản lý luồng trang phục, miễn không gây nhầm lẫn trong vận hành.
Yêu cầu 6: Có quy trình giặt, khử khuẩn và tiệt khuẩn phù hợp
Giặt sạch, khử khuẩn và tiệt khuẩn là ba khái niệm không nên dùng thay thế cho nhau. Bộ scrub được xử lý theo quy trình giặt là và kiểm soát nhiễm khuẩn của cơ sở; áo choàng sử dụng trong trường vô khuẩn phải được cung cấp hoặc xử lý ở trạng thái vô khuẩn theo quy trình đã thẩm định.
Đối với sản phẩm tái sử dụng, hồ sơ cần nêu rõ phương pháp xử lý tương thích, nhiệt độ, hóa chất, cách sấy, cách đóng gói và số chu kỳ sử dụng dự kiến. Không nên mặc định mọi loại vải đều có thể hấp tiệt khuẩn ở cùng một điều kiện.
Cơ sở y tế cũng cần xây dựng luồng thu gom riêng cho đồ đã sử dụng, hạn chế thao tác làm phát tán chất bẩn và không để trang phục sạch đi chung với trang phục bẩn. Đồng phục phòng mổ không nên được nhân viên tự mang về giặt nếu quy trình kiểm soát của đơn vị không cho phép.
Yêu cầu 7: Hồ sơ kỹ thuật phải đi cùng sản phẩm
Những từ như “vải y tế”, “vải kháng khuẩn”, “chống dịch” hoặc “đạt chuẩn quốc tế” chưa đủ để chứng minh mức độ an toàn. Khi sản phẩm có tuyên bố bảo vệ, bộ phận mua sắm nên yêu cầu tài liệu thể hiện rõ:
- Tên sản phẩm, mã hàng và mục đích sử dụng.
- Tiêu chuẩn cùng phiên bản được áp dụng.
- Phòng thử nghiệm và ngày phát hành kết quả.
- Mẫu đã thử là vật liệu hay sản phẩm hoàn chỉnh.
- Vị trí lấy mẫu và vùng bảo vệ được đánh giá.
- Điều kiện vô khuẩn và phương pháp tiệt khuẩn nếu có.
- Hướng dẫn giặt, xử lý và số chu kỳ tái sử dụng.
- Số lô, nhãn và thông tin phục vụ truy xuất.
Một chứng nhận của loại vải tương tự không mặc nhiên áp dụng cho mọi chiếc áo được may từ vật liệu có tên thương mại giống nhau. Thay đổi nhà cung cấp, định lượng, lớp phủ, đường may hoặc cấu trúc áo đều có thể làm thay đổi kết quả.
Các tiêu chuẩn thường được nhắc đến khi chọn áo choàng phẫu thuật
| Văn bản hoặc tiêu chuẩn | Phạm vi chính | Lưu ý khi áp dụng |
|---|---|---|
| Thông tư 16/2018/TT-BYT | Kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh | Không phải tiêu chuẩn phân cấp hiệu năng của vải hoặc áo choàng |
| EN 13795-1:2025 | Yêu cầu và phương pháp thử cho áo choàng, tấm phủ phẫu thuật | Cần kiểm tra đúng phiên bản và phạm vi chứng nhận |
| ANSI/AAMI PB70:2022 | Phân loại hiệu năng rào cản chất lỏng của trang phục bảo vệ y tế | Có bốn cấp độ; lựa chọn theo nguy cơ sử dụng |
| ISO 16603:2004 | Thử khả năng chống thấm máu tổng hợp | Là phương pháp thử, không phải chứng nhận tổng thể cho mọi tính năng |
| ISO 16604:2004 | Thử khả năng chống sự xâm nhập của mầm bệnh lây qua đường máu | Kết quả phải gắn với vật liệu, áp lực thử và cấu hình được đánh giá |
| Quy trình nội bộ của cơ sở | Phân khu, cấp phát, thay đồ, thu gom, giặt và xử lý | Phải phù hợp hoạt động thực tế và được bộ phận kiểm soát nhiễm khuẩn phê duyệt |
Tiêu chuẩn quốc tế là căn cứ tham khảo hoặc yêu cầu trong hồ sơ mua sắm, không tự động thay thế quy định pháp luật và quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn tại Việt Nam. Cơ sở y tế cần xác định rõ thị trường, mục đích sử dụng và loại sản phẩm trước khi yêu cầu nhà cung cấp áp dụng tiêu chuẩn nào.
Checklist đặt may đồng phục phòng mổ
- Phân tách rõ bộ scrub và áo choàng phẫu thuật trong danh mục mua sắm.
- Lập danh sách vị trí, khu vực và số lượng người sử dụng.
- Đánh giá nguy cơ tiếp xúc với máu, dịch và tác nhân lây nhiễm.
- Xác định sản phẩm dùng một lần hay tái sử dụng.
- Yêu cầu mẫu vải, bảng màu và cấu hình sản phẩm thật.
- Thử size trên nhiều vóc dáng và qua các tư thế chuyên môn.
- Giặt thử bộ scrub để kiểm tra co rút, bạc màu và giữ phom.
- Kiểm tra hồ sơ rào cản, vô khuẩn và truy xuất nếu mua áo choàng phẫu thuật.
- Thống nhất cách phân loại, thu gom và xử lý sau sử dụng.
- Lưu mã vải, bảng thông số và mẫu chuẩn để may bổ sung.
Những lỗi cần tránh khi đặt đồng phục phòng mổ
Gọi mọi bộ scrub là đồng phục vô trùng
Scrub sạch và trang phục vô khuẩn không phải một khái niệm. Cách gọi sai có thể khiến bộ phận mua sắm hiểu nhầm về chức năng bảo vệ và hồ sơ cần có.
Chọn vải chỉ dựa trên độ dày
Vải dày chưa chắc có rào cản tốt, trong khi có thể gây tích nhiệt và hạn chế vận động. Hiệu năng cần được xác định bằng phương pháp thử phù hợp.
Chỉ kiểm tra vải, bỏ qua đường may
Chất lỏng và tác nhân có thể đi qua đường may hoặc vùng ghép vật liệu. Đối với sản phẩm có yêu cầu bảo vệ, cần đánh giá đúng cấu hình hoàn chỉnh và vùng trọng yếu.
Tự thêm logo hoặc chi tiết lên áo choàng bảo vệ
Thêu, in, đục lỗ hoặc thay đổi đường may tại vùng bảo vệ có thể ảnh hưởng đến cấu trúc đã được đánh giá. Mọi thay đổi cần được xem xét trong hồ sơ thiết kế sản phẩm.
Tin vào cụm từ “kháng khuẩn” mà không kiểm tra chứng cứ
Nếu nhà cung cấp đưa ra tuyên bố kháng khuẩn, cần hỏi rõ phương pháp thử, chủng vi sinh vật, mức giảm, độ bền sau giặt và phạm vi áp dụng. Tên thương mại của vải không phải bằng chứng thay thế.
Câu hỏi thường gặp về đồng phục phòng mổ
Bộ scrub có phải là phương tiện phòng hộ cá nhân không?
Không mặc nhiên. Bộ scrub thông thường là trang phục làm việc. Khi có nguy cơ tiếp xúc, nhân viên cần sử dụng áo choàng, găng, khẩu trang, phương tiện bảo vệ mắt hoặc thiết bị hô hấp theo đánh giá nguy cơ và quy trình của cơ sở.
Đồng phục phòng mổ có bắt buộc phải màu xanh không?
Không có một màu duy nhất áp dụng cho mọi cơ sở. Xanh lá và xanh dương phổ biến, nhưng bệnh viện có thể xây dựng bảng màu riêng để phân khu hoặc nhận diện vị trí. Màu sắc không quyết định khả năng vô khuẩn.
Vải cotton có phù hợp may bộ scrub không?
Cotton có ưu điểm về cảm giác mặc và khả năng thấm hút, nhưng cần kiểm tra độ co, độ nhăn, độ bền màu và khả năng chịu quy trình giặt. Nhiều cơ sở sử dụng vải pha hoặc vật liệu co giãn để cân bằng độ bền và sự thoải mái.
Áo choàng phẫu thuật tái sử dụng được bao nhiêu lần?
Không có một con số chung cho mọi sản phẩm. Số chu kỳ phụ thuộc vào vật liệu, cấu trúc, phương pháp xử lý và hướng dẫn của nhà sản xuất. Cơ sở phải theo dõi số lần sử dụng và loại bỏ sản phẩm khi không còn đáp ứng yêu cầu.
Có thể dùng áo choàng cách ly thay áo choàng phẫu thuật không?
Không nên tự động thay thế. Hai loại áo có phạm vi che phủ, vùng trọng yếu, tình trạng vô khuẩn và mục đích sử dụng khác nhau. Việc lựa chọn phải dựa trên nhãn sản phẩm, hồ sơ kỹ thuật và đánh giá nguy cơ.
Đặt may bộ scrub và đồng phục y tế theo yêu cầu tại DeJan
Một hệ đồng phục phòng mổ phù hợp cần bắt đầu từ việc phân loại đúng sản phẩm. Bộ scrub có thể được thiết kế theo màu nhận diện, vị trí công việc, đặc điểm vận động và quy trình giặt của cơ sở. Riêng áo choàng phẫu thuật hoặc sản phẩm có tuyên bố bảo vệ phải được kiểm soát bằng yêu cầu kỹ thuật và hồ sơ thử nghiệm tương ứng.
DeJan tư vấn thiết kế, chọn vật liệu và may mẫu trang phục làm việc cho bệnh viện, phòng khám và cơ sở y tế. Đơn vị có thể tham khảo các nhóm đồng phục y tế tại DeJan hoặc xem thêm giải pháp đồng phục cho bệnh viện tư nhân và phòng khám quốc tế trước khi xây dựng yêu cầu đặt may.
Khi gửi yêu cầu, cơ sở y tế nên cung cấp cơ cấu nhân sự, khu vực sử dụng, quy trình giặt, số lượng dự kiến và các tiêu chuẩn cần đối chiếu. DeJan sẽ xác định rõ phạm vi trang phục nhận diện, bộ scrub và những hạng mục cần hồ sơ kỹ thuật chuyên biệt trước khi báo giá.
- Hotline: 0936 072 768 hoặc 0282 216 1189
- Địa chỉ: 6 đường số 9, Khu dân cư Him Lam 2, Xã Bình Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Fanpage: Đồng phục DeJan